Logo konvib-312

Bron: Maandblad van de Vlaamse Imkersbond
Jaargang: 91

Jaar: 2005

Maand: maart

Auteurs: Albert Vandijck

Zoete smaakmakers: honing... en vijgen

'Vijgen na Pasen'. U kent beslist de uitdrukking, maar weet u ook wat ze betekent? Neen? Dit is wat Van Dale erover schrijft: 'Er is altijd wel ergens feest, dus voor sommige feesten is dit "vijgen na Pasen" of: "mosterd na de maaltijd", zoals men in Nederland zegt. Aan de andere kant: veel feesten en gedenkdagen komen met zekere regelmaat terug, dus misschien is het eerder een kwestie van op de zaken vooruitlopen. Begrepen? Rond een aantal 'vijgenwoorden' bestaat er meer duidelijkheid. 'Oorvijgen' bijvoorbeeld waren vooral in mijn schooltijd erg in, terwijl 'paardenvijgen' een Achelse collega-imker inspireerden tot een geniale uitvinding!

Afkomst en biologie

Oude overleveringen wijzen erop dat de vijg (Ficus carica) al voor het begin van onze jaartelling bekend was in Klein-Azië, Syrië en Palestina. Vijgenbomen groeien ook nu nog in het wild in Zuid-Europese landen.

De vijg is een lid van de moerbeifamilie (Moraceae). Er zijn meer dan achthonderd soorten bekend waarvan slechts een twintigtal geschikt zijn voor ons klimaat. Het gaat hier trouwens veeleer om een forse struik dan over een echte boom, al kan die tot negen meter hoog worden. De grote bladeren zijn diep ingesneden. De bloemen van de vijg zijn eenhuizig, klein en zitten binnen in de groene, peervormig uitgegroeide bloembodem, de vrouwelijke onder in de holle ruimte, de mannelijke boven bij de zeer kleine opening.

f1Een bijzonderheid van de vijg is dat er twee soorten gecultiveerde vijgen zijn. Er zijn planten met vruchtbare vrouwelijke bloemen waaruit zich de eetbare vijgen ontwikkelen en planten met vrouwelijke en mannelijke bloemen die slechts dienen voor de voortplanting van de bestuivers, de vrouwtjes van de galwesp (blastophaga psenes). Vruchtvorming is alleen mogelijk in aanwezigheid van een plant van de tweede groep. Nieuwe rassen vormen ook eetbare vruchten zonder bestuiving.

Wilde vijgen hebben op eenzelfde plant drie generaties bloeiwijzen. Uit de zomerbloeiwijzen komen de eetbare vijgen, de voorjaargeneratie dient voor de productie van stuifmeel en de herfstbloeiwijzen voor de voortplanting van de galwespen.

Verder mogen we van geluk spreken dat onze vijg geen familie is van de woestijnvijg. Dat is immers geen katje om zonder handschoenen aan te pakken. Haar kleine stekels lijken wel op bijenangels omdat ze ook weerhaken dragen, afbreken, in de huid blijven steken en irritatie kunnen veroorzaken. Net als bij sommige bijenvolken dragen we dus handschoenen ... om zulke cactusvruchten aan te pakken! De vijg wordt in ons - warmer wordend - West-Europese klimaat veel als leiboom gekweekt. Ook als solitair wint de struik hier veld. We planten een vijgenstruik bij voorkeur tegen een muur gericht op het zuiden. Planten in rust verdragen tot -15°C. Een zeer goede buitenplant is 'Brown Turkey'.

Vruchten

Eigenlijk is de vijg geen vrucht maar een binnenstebuiten gekeerde bloembodem, een schijnvrucht dus. Dat wil zeggen dat de vele pitjes in de vijg de eigenlijke vruchtjes zijn.

Vijgenvruchten zijn er in alle kleuren, ondermeer in groen, paars, wit, en zelfs zwart. Naargelang de variëteit bereiken ze een lengte van vier tot acht centimeter; ze hebben de vorm van een peer en het vruchtvlees is wit tot rood. De pitjes en de schil zijn eetbaar. Ze worden rijp geplukt en snel verorberd. Rijpe vruchten zijn nog één tot twee dagen houdbaar in de koelkast. Vijgen zijn dus delicate vruchten, maar ook een ... delicatesse!

In zuiderse streken zijn er al vijgen te oogsten in juni en is er nog een derde oogst in november. Bij ons valt de eerste oogst uiteraard later, heel soms is er nog een naoogst in september. De opbrengst is ook beduidend kleiner.

Er zijn ook zaadloze vijgen, de zogenaamde Adriatische vijgen.

De voedingswaarde per 100 g vruchtvlees bedraagt gemiddeld:

  • 42 Kcal of 175 Kj;
  • eiwit 0,8 g;
  • vitamine C 2 mg;
  • vitamine A en B aanwezig;
  • ijzer 0,4 mg;
  • calcium 35 mg;
  • koolhydraten 15,7 g;
  • vet 0,3 g.

Toepassingen

Tijd nu om het over een andere boeg te gooien. Ik ging het immers over zoete smaakmakers hebben en dat is de vijg al vijfduizend jaar.

Wintervoeten

Neem zelf geteelde, verse vijgen of koop er in een biowinkel. Rooster de vijgen in een bakoven of micro¬golf. Zet ze met het steeltje naar boven, droog en niet gestoomd. De vruchten moeten helemaal drogen, maar u mag ze niet verbranden. Per vijg, die u apart in de oven legt, duurt dat slechts vijftien seconden. Als ze bol staan, neemt u ze, omwille van de warmte, aan het steeltje uit de oven. Vermaal nu de droge vijgen tot een fijn poeder. Neem een pot zuivere natuurhoning en meng het vijgenpoeder erin tot u een egale massa bekomt.

Dat is nu de ideale zalf tegen wintervoeten of -handen! U kunt deze honing-vijgenzalf ook aanwenden tegen kloven allerhande. Een voortreffelijk en krachtig middel dat u gemakkelijk kunt maken. De zekerheid aan kwaliteit van de gebruikte ingrediënten, bepaalt de werking van de zalf.

Hoestsiroop

De dokterskabinetten zitten dezer dagen weer volgepropt met kuchende en grieperige patiënten. Logischerwijze zouden we tijdens de zomer al aan de bescherming van onze gezondheid voor de najaartijd moeten denken. Preventief gaan we daartoe, als er verse vijgen voorhanden zijn, een gezond 'paardenmiddeltje' klaarstomen, niet te evenaren tegen borstkwalen, zoals een vastzittende bronchitis of een hardnekkige verkoudheid.

De bereiding is erg eenvoudig. Breng 500 g verse vijgen aan de kook en laat ze tot de helft langzaam inkoken. Zeef het geheel en doe er 250 g honing bij. Laat dit mengsel langzaam opwarmen, zodanig dat de honing smelt. Voeg er nu 1/4 liter cognac aan toe. Meng alle ingrediënten goed door elkaar.

Als de nood hoog is, bij zware vastzittende bronchitis of verkoudheid bv., neemt u er enkele keren per dag één soeplepel van. Gezondheid!

Brandewijn

Door het zeer hoge natuurlijke suikergehalte van de vijg, naar analogie met onze honing, is er gemakkelijk alcohol van te stoken. In diverse landen wordt er, al dan niet toegelaten, vijgenbrandewijn gemaakt.

In het Romeinse rijk was 'mulsum', een rode wijn met honing, de meest gegeerde drank. ‘Figuette’ is dan weer een likeur van gedroogde vijgen, ook gemakkelijk zelf te bereiden. Zet 500 g vijgen en vijf jeneverbessen een week lang in vijf liter water. Zeef en bottel dan het geheel en laat het vijf dagen rusten. Drink en geniet met mate(n) van deze drank!

Vijgen en gerookte ham

Benodigdheden:

  • acht verse vijgen;
  • twaalf mooie sneden ham.

Snijd de vijgen kruisgewijs in en trek ze een beetje open als een bloem. Maak mooie rolletjes van de ham en serveer ze op grote borden met een stukje stokbrood.